Jedna powieść, dwa polskie tytuły i wiele powodów do powrotu
- Oryginał Lucy Maud Montgomery ukazał się w 1908 roku.
- Anne Shirley trafia przez pomyłkę do Matthew i Maryli Cuthbertów.
- Klasyczny polski tytuł to „Ania z Zielonego Wzgórza”.
- Nowy przekład Anny Bańkowskiej wydano w 2022 roku jako „Anne z Zielonych Szczytów”.
- Najważniejsze tematy powieści to przynależność, wyobraźnia, przyjaźń i dorastanie.
O czym opowiada powieść Lucy Maud Montgomery
Akcja rozpoczyna się w Avonlea na kanadyjskiej Wyspie Księcia Edwarda. Rodzeństwo Cuthbertów chce przyjąć do pomocy w gospodarstwie chłopca z sierocińca, ale na stację przyjeżdża jedenastoletnia Anne Shirley. Pomyłka wydaje się łatwa do naprawienia, jednak energiczna, gadatliwa i obdarzona niezwykłą wyobraźnią dziewczynka szybko zaczyna zmieniać życie mieszkańców Zielonych Szczytów.
Anne nie jest grzeczną bohaterką bez skazy. Włosy, których nie znosi, impulsywność, urażona duma i skłonność do dramatyzowania często wpędzają ją w kłopoty. Jednocześnie ma ogromną potrzebę miłości i akceptacji, a jej wyobraźnia pomaga jej przetrwać lata samotności oraz wcześniejsze doświadczenia w domach zastępczych.
Ważna jest nie tylko sama fabuła, lecz także przemiana bohaterki. Anne stopniowo odkrywa, że dom nie musi być miejscem, do którego trafia się z obowiązku. Może stać się przestrzenią, którą buduje się dzięki zaufaniu, codziennej bliskości i gotowości do pozostania przy kimś również wtedy, gdy pojawiają się problemy.
Dlaczego tytuł Ania z Zielonych Szczytów budzi zamieszanie
W Polsce przez dziesięciolecia czytaliśmy przede wszystkim „Anię z Zielonego Wzgórza”, czyli przekład, który mocno zakorzenił się w kulturze. Imię Ania, nazwisko Cuthbertów i nazwy miejsc z tego wydania są dla wielu osób częścią literackiego dzieciństwa. Z tego powodu każda zmiana tytułu i imienia głównej bohaterki wywołuje silne reakcje.
W 2022 roku Wydawnictwo Marginesy opublikowało przekład Anny Bańkowskiej pod tytułem „Anne z Zielonych Szczytów”. Tłumaczka wróciła do brzmienia bliższego oryginałowi. „Green Gables” nie oznacza dosłownie zielonego wzgórza, lecz dom kojarzony z zielonymi szczytami dachu, dlatego nowy tytuł ma przybliżać realia angielskiego tekstu.
Różnica dotyczy także języka. W nowym przekładzie Anne jest mniej stylizowana na przesadnie uroczą dziewczynkę, a bardziej przypomina żywe, inteligentne dziecko z własnym temperamentem. Nie oznacza to, że starsze tłumaczenie jest bezwartościowe. Ma własny rytm, nostalgię i siłę oddziaływania, których nie da się oddzielić od wspomnień kilku pokoleń czytelników.
| Wydanie | Najważniejsza cecha | Dla kogo będzie najlepsze |
|---|---|---|
| „Ania z Zielonego Wzgórza” | Klasyczne, mocno utrwalone w polskiej kulturze | Dla osób wracających do książki z sentymentem |
| „Anne z Zielonych Szczytów” | Nowszy przekład, bliższy realiom oryginału | Dla nowych czytelników i osób ciekawych świeżej interpretacji |
Moim zdaniem najlepiej nie traktować tych wersji jak rywalizujących produktów. To raczej dwa sposoby spotkania z tą samą historią. Jeśli znamy klasyczne wydanie, nowy przekład może pokazać, że pamiętana bohaterka była bardziej zadziorna, niejednoznaczna i samodzielna, niż sugerowały dawne przyzwyczajenia językowe.
Najważniejsze postacie i relacje, które budują historię
Anne Shirley
Anne wyróżnia się nie tylko rudymi włosami i niezwykłą wyobraźnią. Jej największą siłą jest zdolność nadawania znaczenia zwyczajnym miejscom i wydarzeniom. Aleja drzew może stać się zaczarowaną krainą, a przypadkowo poznana dziewczynka może zostać bratnią duszą.
Ta cecha ma jednak drugą stronę. Anne często ucieka w marzenia, bo rzeczywistość bywa dla niej bolesna. Montgomery pokazuje dzięki temu, że wyobraźnia nie jest dziecinna ani bezużyteczna. Może pomagać w budowaniu odporności psychicznej, choć nie zawsze zastępuje rozmowę, odpowiedzialność i umiejętność przyznania się do błędu.
Maryla i Matthew Cuthbertowie
Matthew od początku dostrzega w Anne kogoś więcej niż kłopotliwą sierotę. Jego cicha dobroć daje dziewczynce poczucie bezpieczeństwa, którego wcześniej nie znała. Maryla potrzebuje więcej czasu, ale jej surowość stopniowo ustępuje miejsca dojrzałej, wymagającej miłości.
Relacja Anne z Marylą jest szczególnie ciekawa, ponieważ nie opiera się na prostym przeciwieństwie dobrej dziewczynki i złej opiekunki. Obie muszą się zmienić. Anne uczy się, że emocje nie zwalniają z odpowiedzialności, a Maryla odkrywa, że troska nie zawsze musi przyjmować formę zakazu i kontroli.
Diana Barry i Gilbert Blythe
Diana jest dla Anne pierwszą prawdziwą przyjaciółką. Ich więź pokazuje, jak ważne bywają lojalność, wspólne sekrety i prawo do bycia sobą. To nie jest przyjaźń pozbawiona konfliktów, lecz właśnie dlatego wypada wiarygodnie.
Gilbert początkowo drażni Anne, ponieważ żart o jej włosach trafia w najbardziej czuły punkt. Z czasem szkolna rywalizacja przeradza się w relację opartą na szacunku. Ten wątek nie powinien przesłaniać całej książki, ale dobrze pokazuje, że dorastanie oznacza także zmianę pierwszych ocen i uprzedzeń.
Motywy, dzięki którym ta książka nie jest tylko lekturą dla dzieci
Dom i przynależność
Najsilniejszym motywem jest pragnienie, by wreszcie gdzieś należeć. Anne przez długi czas traktuje siebie jak osobę tymczasową, którą można odesłać przy pierwszej niedogodności. Zielone Szczyty stają się dla niej ważne nie dlatego, że są idealne, lecz dlatego, że ktoś zaczyna czekać na jej powrót.
Wyobraźnia i język
Bohaterka mówi dużo, czasem zbyt dużo, ale jej słowa pełnią konkretną funkcję. Dzięki nim nazywa emocje, oswaja samotność i buduje własny obraz świata. Montgomery przypomina, że język może być narzędziem samopoznania, a nie tylko sposobem przekazywania informacji.
Edukacja i ambicja
Anne chce się uczyć i rywalizować, ale nie dlatego, że potrzebuje samych pochwał. Wiedza daje jej niezależność oraz możliwość wyobrażenia sobie innej przyszłości. Jej szkolne zmagania mogą dziś przemówić do młodych czytelników, którzy czują presję ocen, porównywania się i oczekiwań dorosłych.
Przeczytaj również: Ania z Zielonego Wzgórza vs. Zielone Szczyty - Który przekład wybrać?
Strata i dojrzewanie
Powieść nie pozostaje przez cały czas lekką opowieścią o dziecięcych psotach. Pojawiają się w niej choroba, śmierć, rozczarowanie i konieczność podejmowania trudnych decyzji. Dzięki temu dorastanie Anne nie wygląda jak nagła przemiana, lecz jak seria bolesnych i potrzebnych doświadczeń.
To właśnie ten balans sprawia, że książka dobrze działa również przy ponownej lekturze. Dziecko widzi przede wszystkim przygody i przyjaźń, a dorosły czytelnik częściej zauważa samotność Anne, ograniczenia społeczne oraz cenę, jaką kobiety płaciły za niezależność.
Jak wybrać wydanie i czy warto czytać cały cykl
Jeżeli czytamy tę historię pierwszy raz, dobrym wyborem będzie nowe tłumaczenie Anny Bańkowskiej, szczególnie gdy zależy nam na języku bliższym współczesnemu odbiorcy. Jeśli książka ma być prezentem dla osoby wychowanej na klasycznej wersji, bezpieczniej wybrać „Anię z Zielonego Wzgórza”, ponieważ właśnie ten tytuł może mieć dla niej emocjonalne znaczenie.
Przy wyborze wydania dobrze sprawdzić także wiek czytelnika, wielkość tekstu i jakość opracowania. Dla młodszych osób liczy się czytelny skład oraz ilustracje, natomiast dorosły odbiorca może docenić pełny tekst, przypisy i informacje o tłumaczeniu. Sama okładka mówi o książce znacznie mniej niż nazwisko tłumacza i data wydania.
Powieść otwiera cykl opowiadający o kolejnych etapach życia Anne. Nie trzeba od razu kupować wszystkich tomów. Najlepiej przeczytać pierwszą część i sprawdzić, czy interesuje nas także późniejsza bohaterka, już starsza, bardziej odpowiedzialna i mniej skłonna do gwałtownych reakcji.
W moim odczuciu pierwsza książka pozostaje najmocniejsza, bo właśnie w niej przemiana ma największą energię. Kolejne tomy są interesujące dla osób, które chcą śledzić rozwój Anne, jej edukację, pracę, związki i rodzinę, ale nie zawsze mają ten sam urok odkrywania nowego domu.
Co zostaje z lektury po zamknięciu książki
Najlepiej czytać tę powieść nie jako prostą historię o grzecznej sierocie, lecz jako opowieść o dziewczynce, która stopniowo zdobywa prawo do własnego głosu. Anne popełnia błędy, przesadza, obraża się i marzy z rozmachem, ale właśnie dlatego pozostaje bohaterką żywą, a nie pomnikową.
Jeśli znamy tylko klasyczny tytuł, nowy przekład może być ciekawym literackim eksperymentem. Jeśli dopiero poznajemy tę historię, nie trzeba rozstrzygać, która wersja jest jedyną właściwą. Najważniejsze, by wybrać wydanie, w którym wyobraźnia, humor i emocjonalna prawda Montgomery nadal brzmią przekonująco.
To książka o domu, który nie zawsze czeka gotowy, lecz czasem powstaje dopiero wtedy, gdy ktoś odważy się w nim zostać. I chyba właśnie dlatego kolejne pokolenia wciąż odnajdują w Anne coś więcej niż rudowłosą bohaterkę z kanadyjskiej wyspy.
